Mất ngủ không thực tổn là gì? Nguyên nhân và cách điều trị

Người gặp các vấn đề về tâm lý, rối loạn tâm thần có khả năng bị mất ngủ không thực tổn. Vậy bệnh lý này là gì và làm thế nào để nhận biết? Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về bệnh mất ngủ không thực tổn và cách cải thiện tình trạng này.

Mất ngủ không thực tổn là gì?

Mất ngủ không thực tổn là một bệnh lý rối loạn giấc ngủ thường liên quan đến các rối loạn tâm thần, tâm lý – xã hội, dẫn đến tình trạng người bệnh chỉ ngủ dưới 5 giờ/ngày hoặc mất ngủ hoàn toàn, diễn ra ít nhất 3 lần/tuần và kéo dài từ 1 tháng trở lên. Tình trạng này thường không liên quan đến các tình trạng như rối loạn hô hấp khi ngủ (ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ), bệnh lý thực tổn hay sử dụng các chất (ma túy, thuốc).

Mất ngủ không thực tổn thường diễn ra do các nguyên nhân tâm lý, xã hội

Mất ngủ không thực tổn khác gì với mất ngủ thông thường?

Người bị mất ngủ không thực tổn thường gặp các triệu chứng khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu tương tự với mất ngủ thông thường. Tuy nhiên, hai tình trạng này có những điểm khác nhau như:

Nguyên nhân gây mất ngủ không thực tổn

Nguyên nhân chính dẫn đến mất ngủ không thực tổn là gì? Tình trạng rối loạn giấc ngủ này diễn ra chủ yếu do các nguyên nhân tâm lý – xã hội, đặc biệt liên quan đến những vấn đề về rối loạn cảm xúc. Các nguyên nhân làm tăng nguy cơ mắc bệnh là:

• Stress: Người bị stress, căng thẳng kéo dài do những vấn đề về cuộc sống, công việc, học tập,… có khả năng cao mắc phải tình trạng rối loạn giấc ngủ không thực tổn. Một số cú sốc tâm lý như việc mất người thân, gia đình tan vỡ, mất việc làm,… cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.
• Các vấn đề về tâm thần: Các tình trạng như bệnh lý về hệ thần kinh, rối loạn tâm thần hoặc suy nhược cơ thể có khả năng gây mất ngủ không thực tổn.
• Yếu tố môi trường: Môi trường phòng ngủ không đủ độ tối, độ ẩm quá cao, có nhiều tiếng ồn, nhiệt độ không đảm bảo,… sẽ làm tăng nguy cơ rối loạn giấc ngủ. Yếu tố giường ngủ, gối nằm cũng ảnh hưởng đến giấc ngủ của bạn.
• Thay đổi thói quen ngủ: Việc thay đổi giờ giấc thức – ngủ, lệch múi giờ khi đi qua quốc gia khác, thay đổi phòng ngủ thường xuyên,… cũng là yếu tố gây khó ngủ và dẫn đến rối loạn giấc ngủ không thực tổn.
• Các tác nhân khác: Những yếu tố cản trở giấc ngủ là thói quen sử dụng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ; ăn các thực phẩm khó tiêu, đồ cay nóng; uống các đồ uống chứa caffeine trước khi đi ngủ,…

Tình trạng stress, áp lực kéo dài có thể gây mất ngủ không thực tổn

Dấu hiệu nhận biết mất ngủ không thực tổn

Những người bị mất ngủ không thực tổn có thể gặp những triệu chứng dưới đây thường xuyên và kéo dài trên một tháng:

• Khó đi vào giấc ngủ.
• Ngủ không sâu, dễ trằn trọc, thức giấc giữa đêm và khó để ngủ trở lại, thức dậy vào sáng sớm.
• Lo lắng, gặp căng thẳng về vấn đề ngủ không đủ giấc.
• Không có cảm giác thoải mái khi thức dậy mà thường mệt mỏi, thiếu sức sống.
• Việc mất ngủ ảnh hưởng đến đến sinh hoạt và làm việc của người bệnh, gây thiếu tập trung, giảm trí nhớ, giảm năng suất làm việc.

Chẩn đoán mất ngủ không thực tổn

Khi tiến hành thăm khám, bác sĩ có thể tiến hành những phương pháp chẩn đoán như sau:

1. Chẩn đoán lâm sàng

Bác sĩ tiến hành thăm hỏi về tần suất ngủ, dấu hiệu và ảnh hưởng của việc khó ngủ đối với sinh hoạt của người bệnh. Ngoài ra, bác sĩ còn thăm hỏi về tiền sử bệnh lý, những loại thuốc đang sử dụng,…

2. Chẩn đoán cận lâm sàng

Một số phương pháp cận lâm sàng thường được áp dụng phổ biến để chẩn đoán mất ngủ không thực tổn là:

• Xét nghiệm máu và nước tiểu để xác định nguy cơ nhiễm vi khuẩn, virus, mắc các bệnh lý hay có dư lượng ma túy trong cơ thể.
• Tiến hành các trắc nghiệm tâm lý như đánh giá rối loạn giấc ngủ (PSQI), đánh giá trầm cảm, đánh giá lo âu,… để xác định tình trạng mất ngủ và những nguyên nhân gây bệnh.
• Chẩn đoán hình ảnh như chụp CT, MRI não bộ, điện tâm đồ, chụp X-quang tim phổi,…
• Đo đa ký giấc ngủ để kiểm tra các hoạt động sinh lý diễn ra trong lúc ngủ, giúp tìm ra nguyên nhân dẫn đến rối loạn giấc ngủ.

Thực hiện đo đa ký giấc ngủ để hỗ trợ chẩn đoán các nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Phương pháp điều trị mất ngủ không thực tổn

Tình trạng mất ngủ không thực tổn liên quan đến những vấn đề về tâm lý nên các phương pháp điều trị có thể gồm 2 loại chính là áp dụng liệu pháp tâm lý hoặc sử dụng thuốc.

1. Liệu pháp tâm lý

Người bệnh cần thực hiện những biện pháp nhằm đảm bảo chất lượng giấc ngủ như:

• Luyện tập đi ngủ vào một khung giờ cụ thể trong ngày, chỉ nên đi ngủ khi buồn ngủ, rời giường ngay nếu không có cảm giác buồn ngủ và có thể quay lại để ngủ sau đó. Thức dậy vào một giờ nhất định, bạn nên duy trì thói quen này kể cả thời lượng ngủ trong đêm trước vẫn chưa đủ.
• Thực hiện liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) dưới sự giúp đỡ của chuyên gia để xác định những suy nghĩ tiêu cực gây mất ngủ. Từ đó thay đổi suy nghĩ và phát triển những thói quen hỗ trợ bạn đi ngủ ngon giấc hơn.
• Liệu pháp thư giãn bằng cách áp dụng những hình thức như luyện tập hít thở sâu, chánh niệm, tập yoga, thiền,…
• Duy trì những thói quen tốt cho giấc ngủ như không uống rượu bia, không sử dụng đồ uống có caffeine (cà phê, trà,…) trước khi đi ngủ, luyện tập thể thao thường xuyên.

2. Sử dụng thuốc

Nếu tình trạng mất ngủ không thực tổn nghiêm trọng hơn, người bệnh có thể được kê đơn sử dụng các loại thuốc ngủ (melatonin), thuốc chống trầm cảm (nhóm SSRI, SNRI,…), thuốc giảm lo âu (nhóm benzodiazepines, nhóm thuốc chẹn beta giao cảm,…), thuốc an thần (olanzapin, quetiapin,…).

Phòng ngừa bệnh mất ngủ không thực tổn

Để phòng ngừa nguy cơ mất ngủ không thực tổn, bạn nên chủ động thực hiện những biện pháp dưới đây:

• Duy trì thói quen đi ngủ và thức dậy đúng giờ, ngủ đủ giấc mỗi ngày và hạn chế thức khuya.
• Không sử dụng điện thoại hoặc các thiết bị điện tử khác trong vòng 2 tiếng trước khi đi ngủ.
• Thư giãn tâm trạng bằng cách tắm nước ấm, thiền, yoga, đọc sách, nghe nhạc nhẹ nhàng trước khi đi ngủ.
• Tập thể dục với cường độ đều đặn mỗi ngày, tuy nhiên bạn cần tránh luyện tập quá mạnh trước khi đi ngủ vì có thể gây khó ngủ.
• Đảm bảo phòng ngủ sạch sẽ, thoáng mát với nhiệt độ, độ ẩm phù hợp. Lựa chọn gối nằm, đệm và chăn tạo cảm giác thoải mái.
• Không sử dụng bia rượu, thuốc lá. Tránh dùng các thức uống có caffeine, đồ ăn cay nóng, khó tiêu trong vòng 3 – 4 tiếng trước khi đi ngủ.
• Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, bổ sung các dưỡng chất hỗ trợ tuần hoàn não và cải thiện giấc ngủ như vitamin, axit béo omega-3, chất chống oxy hóa, khoáng chất,…

Ngoài ra, một phương pháp hỗ trợ ngăn ngừa mất ngủ hiệu quả là ngăn ngừa các gốc tự do. Đây là tác nhân sản sinh do tình trạng stress, các chất ô nhiễm, rượu bia,… và có khả năng làm tổn thương tế bào bão, đồng thời tăng cường hình thành các mảng xơ vữa ở nội mạc thành mạch, ngăn ngừa lưu thông máu lên não và dẫn đến các vấn đề như giảm chất lượng giấc ngủ, đau đầu, mất tập trung, suy giảm trí nhớ.

Các dưỡng chất chiết xuất thiên nhiên như Blueberry (với hoạt chất sinh học Anthocyanin, Pterostilbene) và Ginkgo Biloba (chứa các chất chống oxy hóa Flavonoid và Terpenoid) có khả năng xuyên qua hàng rào máu não để trung hòa các gốc tự do.

Mất ngủ không thực tổn là một bệnh lý ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ trong thời gian dài. Nếu phát hiện những dấu hiệu bất thường về giấc ngủ, bạn cần tiến hành thăm khám ngay để được tư vấn cách điều trị hiệu quả. Hãy chủ động thực hiện các biện pháp thư giãn tinh thần và duy trì thói quen tốt cho giấc ngủ để phòng ngừa từ sớm rối loạn giấc ngủ.