Ngủ hay giật mình có sao không? Nguyên nhân và cách khắc phục

Nhiều người thường xuyên bị giật mình khi ngủ khiến cơ thể mệt mỏi, không thể trở lại giấc ngủ sâu và khó tập trung vào sáng hôm sau. Vậy ngủ hay giật mình là hiện tượng gì, có sao không? Nguyên nhân ngủ hay giật mình là do đâu và làm cách nào để khắc phục? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ để cải thiện tình trạng này hiệu quả hơn.

Ngủ hay bị giật mình là bị gì?

Ngủ hay bị giật mình là tình trạng cơ thể đột ngột co giật hoặc giật nhẹ khi đang chìm vào giấc ngủ, khiến bạn có cảm giác như bị té ngã hay hụt chân và thức giấc giữa chừng. Hiện tượng này trong y học được gọi là co giật giấc ngủ (hypnic jerk). Đây là phản xạ khá phổ biến, thường xuất hiện ở giai đoạn đầu của giấc ngủ, khi não bộ và cơ thể chưa hoàn toàn đồng bộ với trạng thái nghỉ ngơi.

Giật mình khi ngủ có phổ biến không?

Ngủ hay giật mình là hiện tượng thường gặp ở nhiều đối tượng khác nhau, từ trẻ sơ sinh, trẻ em, người trưởng thành đến người cao tuổi. Theo các nghiên cứu y học, có đến 60 – 70% người trưởng thành từng trải qua tình trạng giật mình khi đang ngủ. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đặc biệt trong 3 tháng đầu đời, hiện tượng này xuất hiện thường xuyên do hệ thần kinh chưa phát triển hoàn chỉnh. Ở người cao tuổi, tình trạng giật mình khi ngủ cũng xuất hiện với tần suất cao hơn vì giấc ngủ thường chập chờn, kèm theo các bệnh lý như rối loạn thần kinh, tim mạch hoặc lo âu.

Tuy nhiên, cần lưu ý phân biệt giữa hai dạng:

• Giật mình sinh lý: Xảy ra thưa thớt, không ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng giấc ngủ, thường không cần lo lắng.
• Giật mình bệnh lý: Xảy ra liên tục nhiều đêm, gây tỉnh giấc, mệt mỏi kéo dài, cần thăm khám và điều trị sớm.

Trẻ nhỏ thường giật mình trong khi ngủ do hệ thần kinh chưa phát triển toàn diện

Tại sao ngủ hay bị giật mình?

Có rất nhiều nguyên nhân ngủ hay giật mình, từ những yếu tố sinh lý đơn giản đến những rối loạn phức tạp hơn trong cơ thể.

1. Rối loạn giấc ngủ

Khi chu trình giấc ngủ bị xáo trộn, não bộ và cơ thể không chuyển giao nhịp nhàng giữa các giai đoạn ngủ – thức, dễ gây ra hiện tượng co giật hoặc giật mình. Những người bị mất ngủ, ngủ chập chờn hoặc mắc hội chứng chân không yên, ngưng thở khi ngủ thường dễ gặp phải tình trạng này. Lúc này, não vẫn hoạt động ở trạng thái cảnh giác cao, chỉ cần một tác động nhỏ như âm thanh, ánh sáng, thậm chí thay đổi tư thế cũng có thể gây kích thích khiến cơ thể giật mình tỉnh giấc giữa chừng.

2. Thiếu chất

Thiếu hụt các vi chất quan trọng như magie, canxi, kali hay vitamin B6 có thể ảnh hưởng đến khả năng dẫn truyền tín hiệu thần kinh và co bóp cơ bắp. Điều này dẫn đến các phản xạ bất thường khi ngủ, trong đó có hiện tượng ngủ hay giật mình nửa đêm. Magie có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc duy trì giấc ngủ sâu và ổn định nhịp thần kinh, cơ. Khi cơ thể bị thiếu hụt khoáng chất, các cơ có thể co rút không kiểm soát, làm bạn choàng tỉnh giữa đêm.

3. Căng thẳng, lo âu

Căng thẳng kéo dài khiến hệ thần kinh giao cảm luôn trong trạng thái “cảnh báo nguy hiểm”, kể cả khi bạn đang ngủ. Đây là nguyên nhân khiến nhiều người hay gặp ác mộng, giật mình, hoặc cảm thấy hoảng loạn vào ban đêm. Những người làm việc áp lực, thường xuyên lo nghĩ, mất cân bằng cảm xúc dễ bị ảnh hưởng nhất. Khi bạn không thể thư giãn hoàn toàn trước khi ngủ, cơ thể vẫn duy trì phản xạ phòng vệ tiềm thức, dễ sinh ra hiện tượng giật mình.

4. Sử dụng chất kích thích

Cà phê, trà đậm, thuốc lá và rượu đều có ảnh hưởng nhất định đến hệ thần kinh trung ương. Khi dùng vào buổi tối hoặc quá gần giờ ngủ, những chất này có thể khiến nhịp tim tăng, não tỉnh táo hơn mức cần thiết và giấc ngủ nông hơn. Sự kích thích này khiến bạn dễ tỉnh giấc bởi những tác động nhỏ và dễ bị giật mình khi ngủ.

5. Tập luyện quá sức vào buổi tối

Tập thể dục là thói quen tốt nhưng nếu vận động quá mạnh hoặc quá sát giờ ngủ, cơ thể sẽ tiết ra nhiều hormone kích thích như adrenaline và cortisol. Những hormone này khiến tim đập nhanh, thân nhiệt tăng cao và não khó đi vào trạng thái nghỉ ngơi. Khi cơ thể chưa kịp “hạ nhiệt”, bạn có thể trải qua những cú giật mình, run cơ hoặc cảm giác rơi tự do lúc bắt đầu ngủ, đây là biểu hiện của rối loạn chuyển tiếp giữa thức và ngủ.

6. Tác dụng phụ của thuốc điều trị

Một số loại thuốc như thuốc chống trầm cảm, thuốc corticosteroid, thuốc điều trị huyết áp hoặc thuốc giãn cơ có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh trung ương. Ở một số người, các loại thuốc này làm thay đổi nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể hoặc gây ra co giật nhẹ khi ngủ. Nếu tình trạng giật mình xảy ra thường xuyên sau khi bắt đầu dùng thuốc mới, bạn nên trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh liều hoặc đổi loại thuốc phù hợp hơn.

Ngủ hay giật mình có khiến bạn thức giấc không?

Ngủ hay giật mình có thể khiến bạn thức giấc giữa đêm, làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ và khiến cơ thể khó đạt được trạng thái nghỉ ngơi sâu. Khi bị giật mình, cơ thể thường rơi vào phản xạ co cơ hoặc cảm giác rơi tự do, khiến bạn đột ngột tỉnh dậy trong trạng thái bối rối, tim đập nhanh hoặc lo lắng. Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần trong đêm, bạn có thể gặp khó khăn trong việc quay lại giấc ngủ, từ đó dẫn đến thiếu ngủ, mệt mỏi vào ban ngày và suy giảm hiệu suất làm việc.

Thường xuyên ngủ hay giật mình vào ban đêm có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, tinh thần và sức khỏe lâu dài

Xem thêm: Bị ngủ chập chờn phải làm sao? Nguyên nhân do đâu?

Ngủ hay bị giật mình có sao không?

Ngủ hay bị giật mình không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu xảy ra thường xuyên thì có thể là dấu hiệu cảnh báo vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Trong nhiều trường hợp, hiện tượng này chỉ là phản xạ sinh lý bình thường của cơ thể khi chuyển từ trạng thái thức sang ngủ, đặc biệt nếu bạn đang mệt mỏi hoặc thiếu ngủ.

Tuy nhiên, nếu bạn liên tục bị giật mình giữa đêm kèm theo cảm giác lo lắng, hồi hộp, khó thở hoặc mất ngủ kéo dài thì đây có thể là biểu hiện của rối loạn giấc ngủ, rối loạn lo âu, thiếu vi chất hoặc ảnh hưởng từ thuốc điều trị. Nếu không được điều chỉnh kịp thời, giấc ngủ bị gián đoạn có thể dẫn đến suy nhược thần kinh, mệt mỏi mãn tính, giảm trí nhớ và hiệu suất làm việc.

Cách ngủ ngon không giật mình ban đêm

Hãy áp dụng các cách ngủ ngon không bị giật mình đơn giản sau nếu bạn đang gặp tình trạng ngủ hay bị giật mình lặp đi lặp lại và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

1. Duy trì thói quen ngủ tốt

Một chu kỳ ngủ – thức điều độ là nền tảng để có giấc ngủ sâu và ổn định. Hãy cố gắng đi ngủ và thức dậy vào cùng một giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần. Tránh ngủ ngày quá lâu, đặc biệt là sau 3 giờ chiều vì có thể khiến não khó chìm vào giấc ngủ ban đêm. Trước khi đi ngủ, nên tạo cho mình một thói quen thư giãn nhẹ nhàng như đọc sách, ngâm chân nước ấm, hoặc nghe nhạc nhẹ để báo hiệu cho não bộ rằng đã đến giờ nghỉ ngơi.

2. Giảm stress và lo âu

Căng thẳng thần kinh là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến cơ thể giật mình trong khi ngủ. Để kiểm soát lo âu, bạn có thể áp dụng các kỹ thuật thư giãn như thiền định, hít thở sâu, yoga hoặc viết nhật ký. Ngoài ra, tâm sự cùng người thân hoặc chuyên gia tâm lý cũng giúp giải tỏa cảm xúc tiêu cực, giúp tinh thần thư thái hơn.

3. Hạn chế tiêu thụ caffeine vào buổi chiều tối

Caffeine có thể tồn tại trong cơ thể hàng giờ sau khi uống, gây kích thích hệ thần kinh trung ương và khiến não luôn trong trạng thái cảnh giác. Vì vậy, bạn nên tránh dùng cà phê, trà đặc, chocolate hay nước tăng lực sau 14h chiều. Thay vào đó, hãy chọn các loại thức uống nhẹ như trà hoa cúc, sữa ấm, hoặc nước ép trái cây giúp làm dịu thần kinh và hỗ trợ dễ ngủ hơn.

4. Vận động thể chất điều độ

Tập luyện đều đặn giúp tăng cường lưu thông máu, cải thiện tâm trạng và chất lượng giấc ngủ. Tuy nhiên, bạn nên tránh tập luyện cường độ cao gần sát giờ đi ngủ vì dễ khiến cơ thể tiết ra các hormone kích thích như adrenaline, gây khó ngủ và dễ bị giật mình. Thời điểm lý tưởng để tập thể dục là vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều. Nếu muốn thư giãn vào buổi tối, bạn có thể thử vài động tác yoga nhẹ nhàng, kéo giãn cơ thể hoặc đi bộ chậm.

5. Tránh rượu và thuốc lá trước giờ ngủ

Rượu có thể khiến bạn buồn ngủ nhanh nhưng lại làm giảm chất lượng giấc ngủ REM – giai đoạn phục hồi quan trọng của não bộ. Hơn nữa, khi rượu được chuyển hóa trong cơ thể có thể gây ra hiện tượng thức giấc giữa đêm, tim đập nhanh, đổ mồ hôi, thậm chí giật mình. Tương tự, nicotine trong thuốc lá cũng là chất kích thích thần kinh mạnh, làm tăng huyết áp và nhịp tim, khiến bạn khó thư giãn để ngủ sâu.

Không sử dụng bia rượu và thuốc lá góp phần ổn định hệ thần kinh và cải thiện đáng kể chất lượng giấc ngủ

Ngoài việc áp dụng các cách ngủ ngon không bị giật mình trên, bạn có thể sử dụng các tinh chất từ thiên nhiên như Blueberry kết hợp cùng Ginkgo Biloba đã được chứng minh có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng mất ngủ và ngủ không sâu một cách tự nhiên và hiệu quả.

Gốc tự do là những phân tử có khả năng phản ứng mạnh, dễ gây tổn thương màng tế bào, rối loạn chức năng nội bào và dẫn đến làm chết tế bào. Chúng còn có thể làm hỏng cấu trúc DNA, gây đột biến và thúc đẩy quá trình thoái hóa tế bào thần kinh. Khi lượng gốc tự do tích tụ quá mức, chúng góp phần hình thành mảng xơ vữa, gây cản trở lưu thông máu lên não, làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ, rối loạn tập trung, thiếu máu não, đau nửa đầu, mất ngủ và thậm chí là tai biến mạch máu não.

Ginkgo Biloba và Blueberry là hai dưỡng chất có khả năng vượt qua hàng rào máu não, giúp trung hòa gốc tự do, từ đó bảo vệ tế bào thần kinh. Đặc biệt, Ginkgo Biloba còn có tác dụng tăng tuần hoàn máu não, hỗ trợ đưa oxy và dưỡng chất nuôi dưỡng não bộ hiệu quả hơn.

Khi nào thì phải đi khám?

Bạn nên đi khám khi tình trạng ngủ hay bị giật mình diễn ra liên tục trong nhiều đêm, khiến bạn khó ngủ lại, không thể ngủ sâu, mệt mỏi kéo dài vào ban ngày hoặc ảnh hưởng đến khả năng làm việc, học tập. Đặc biệt, nếu giật mình đi kèm các triệu chứng bất thường như tim đập nhanh, đổ mồ hôi lạnh, hồi hộp, đau ngực, khó thở, lo âu quá mức, hoặc bạn có tiền sử bệnh tim mạch, rối loạn thần kinh thì càng cần được thăm khám sớm.

Ngoài ra, nếu bạn đã áp dụng các biện pháp cải thiện giấc ngủ tại nhà nhưng không có hiệu quả, việc gặp bác sĩ chuyên khoa nội thần kinh hoặc tâm thần kinh để tìm ra nguyên nhân sâu xa và có hướng điều trị phù hợp là rất cần thiết. Phát hiện và can thiệp kịp thời giúp bạn tránh được các hệ lụy nghiêm trọng do rối loạn giấc ngủ kéo dài.

Ngủ hay giật mình tưởng chừng là hiện tượng bình thường, nhưng nếu xảy ra thường xuyên có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Nhận diện sớm nguyên nhân, điều chỉnh lối sống và áp dụng các biện pháp hỗ trợ phù hợp sẽ giúp bạn cải thiện chất lượng giấc ngủ hiệu quả.