Giấc ngủ trắng và tài xế: Nỗi ám ảnh luôn rình rập

Với nhiều tài xế, đặc biệt là người lái xe đường dài hoặc lái xe đêm, giấc ngủ trắng đã trở thành “kẻ thù thầm lặng” luôn rình rập trên mỗi hành trình. Một đêm không ngủ khiến cơ thể kiệt sức, trí não kém minh mẫn và phản xạ chậm đi đáng kể — những yếu tố có thể dẫn đến tai nạn nghiêm trọng.

Nhiều nghiên cứu cho thấy, thiếu ngủ 24 giờ liên tiếp làm suy giảm khả năng lái xe tương đương với mức cồn 0,1% trong máu. Chính vì thế, việc nâng cao nhận thức về tác hại của giấc ngủ trắng với tài xế và áp dụng biện pháp phòng tránh là điều vô cùng cần thiết để đảm bảo an toàn cho bản thân và mọi người trên đường.

Giấc ngủ trắng là hiện tượng gì?

Giấc ngủ trắng là thuật ngữ thường dùng để chỉ một đêm không thể ngủ hoặc ngủ rất ít, khiến cơ thể hầu như không được nghỉ ngơi và phục hồi. Nói cách khác, đây là một đêm “thức trắng”, khi bạn trằn trọc, khó chợp mắt hoặc dù có nhắm mắt nhưng không đạt được giấc ngủ sâu và phục hồi.

Nguyên nhân nào gây ra?

Giấc ngủ trắng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, phổ biến nhất là:

• Stress, lo âu kéo dài: Người phải đối mặt với stress từ công việc, học tập hoặc mâu thuẫn gia đình kéo dài chính là nguyên nhân khiến não bộ không thể thư giãn để tiến vào giấc ngủ.
• Sử dụng chất kích thích trước khi ngủ: Caffeine, rượu bia… có thể ức chế melanin – hormone gây buồn ngủ.
• Môi trường ngủ không thoải mái: Ánh sáng, tiếng ồn, nhiệt độ phòng quá nóng hoặc quá lạnh… đều ảnh hưởng đến giấc ngủ.
• Rối loạn nhịp sinh học: Người có tính chất công việc không ổn định như làm việc xoay ca, thay đổi múi giờ, thức khuya – dậy sớm bất thường… cũng có thể gặp hiện tượng giấc ngủ trắng.
• Đang mắc bệnh lý như cường giáp, suy giáp, chứng trào ngược dạ dày… cũng dẫn đến gián đoạn giấc ngủ – giấc ngủ trắng.

Hiện tượng giấc ngủ trắng diễn ra thế nào?

Về mặt sinh học, giấc ngủ trắng là tình trạng não bộ không chuyển sang giai đoạn ngủ sâu (NREM và REM). Diễn biến của giấc ngủ trắng bao gồm:

• Giai đoạn khởi phát: Não không tiết đủ hormone melatonin để “ru ngủ” cơ thể. Hậu quả kéo theo là bạn có thể nằm thao thức, ngủ không sâu vào ban đêm.
• Giai đoạn duy trì – giấc ngủ nông, dễ tỉnh giấc: Nếu có ngủ, giấc ngủ thường chỉ đạt giai đoạn ngủ nông (NREM 1–2). Não vẫn hoạt động, nhịp tim và hô hấp không ổn định. Một số người còn nghe thấy âm thanh xung quanh, dễ giật mình bởi tiếng ồn nhỏ.
• Giai đoạn thức dậy vào hôm sau: Cơ thể không được tái tạo năng lượng, dẫn đến buồn ngủ, mệt mỏi, đau đầu, ngủ gà ngủ gật… Tăng tiết cortisol khiến cơ thể dễ cáu gắt.

Nếu tình trạng này lặp lại, cơ thể sẽ rơi vào chu kỳ mất ngủ mạn tính hoặc rối loạn nhịp sinh học.

Giấc ngủ trắng nguy hiểm như thế nào?

Giấc ngủ trắng không phải là một thuật ngữ y khoa chính thức. Tình trạng này thường gây ra một cơn buồn ngủ kịch phát, xảy ra đột ngột và mạnh mẽ, khiến người bệnh cảm thấy buồn ngủ dữ dội, không thể cưỡng lại, ngay cả khi đang làm việc hoặc trong các tình huống đòi hỏi sự tỉnh táo.

Có thể nói giấc ngủ trắng chính là nỗi ám ảnh của cánh tài xế vì có thể “ập đến” bất ngờ trong vô thức và gây ra những hệ lụy nghiêm trọng. Mặc dù giấc ngủ trắng khi lái xe chỉ diễn ra trong vài giây, nhưng đối với tài xế thì chỉ cần một khoảnh khắc này cũng có thể gây ra tai nạn thảm khốc.

Có biện pháp nào để khắc phục không?

Thực tế tình trạng khó ngủ, rối loạn giấc ngủ mà nhiều người vẫn gọi là giấc ngủ trắng, có tên khoa học là chứng ngủ rũ. Vì vậy, để “tạm biệt” giấc ngủ trắng cách khắc phục chính là cải thiện tình trạng ngủ rũ.

Bệnh ngủ rũ được điều trị bằng cách kết hợp điều chỉnh thói quen sinh hoạt song song với sử dụng thuốc.

Để cải thiện chất lượng giấc ngủ, bạn có thể áp dụng những thói quen lành mạnh sau:

• Tạo không gian ngủ dễ chịu: Giữ phòng ngủ luôn mát mẻ, giảm tiếng ồn và ít ánh sáng. Không xem TV, sử dụng điện thoại, máy tính hoặc các thiết bị điện tử trước khi đi ngủ vì ánh sáng xanh có thể làm rối loạn đồng hồ sinh học, dẫn đến khó ngủ.
• Duy trì lịch ngủ thức cố định mỗi ngày: Nên đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày, kể cả cuối tuần. Tránh làm việc quá khuya hoặc thay đổi lịch sinh hoạt thường xuyên, để không làm giấc ngủ bị đảo lộn.
• Tránh dùng các chất kích thích trước khi ngủ: Không nên dùng thực phẩm chứa caffeine hoặc rượu vào buổi tối. Dù rượu có thể khiến bạn buồn ngủ nhanh, nhưng hậu quả là gây gián đoạn giấc ngủ, khiến bạn dễ tỉnh giấc giữa đêm.
• Tập thể dục đều đặn: Duy trì hoạt động thể chất vào ban ngày giúp cơ thể tiết hormon để ban đêm ngủ ngon hơn, tuy nhiên nên kết thúc buổi tập ít nhất 5–6 tiếng trước khi đi ngủ để cơ thể có thời gian thư giãn.
• Hạn chế ngủ trưa quá lâu: Nếu cần, chỉ nên ngủ 15–20 phút vào buổi trưa và tránh ngủ chiều muộn để không ảnh hưởng đến giấc ngủ ban đêm.
• Ăn uống khoa học: Sắp xếp ăn tối sớm và tránh các bữa ăn quá no trước khi đi ngủ. Đồng thời, giảm lượng nước uống vào buổi tối để hạn chế việc thức dậy giữa đêm đi vệ sinh.
• Dành thời gian thực hiện các hoạt động nhẹ nhàng: như đọc sách, nghe nhạc nhẹ, thiền hoặc tắm nước ấm để xoa dịu căng thẳng, hỗ trợ giấc ngủ.

Tập luyện nhẹ nhàng cũng là cách giúp cơ thể thư giãn và trao đổi chất tốt hơn, từ đó giúp điều hòa giấc ngủ tự nhiên.

Thuốc điều trị chứng ngủ rũ bao gồm:

• Thuốc kích thích hệ thần kinh trung ương: Modafinil, armodafinil, Solriamfetol và pitolisant…
• Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrine hoặc thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc… những loại thuốc này giúp giảm các triệu chứng của chứng cataplexy, ảo giác và tê liệt khi ngủ.
• Thuốc chống trầm cảm ba vòng: protriptyline, imipramine và clomipramine…
• Natri oxybat và muối oxybat… có tác dụng trong việc cải thiện giấc ngủ ban đêm ở người mắc chứng ngủ rũ, đồng thời cũng có thể giúp kiểm soát tình trạng buồn ngủ ban ngày.

Nếu người bệnh đang dùng thuốc để điều trị các bệnh lý khác, cần hỏi ý kiến bác sĩ xem có thể tương tác với thuốc điều trị chứng ngủ rũ hay không. Việc sử dụng các loại thuốc trên cũng cần thông qua chỉ định và kê toa của bác sĩ thần kinh, để đảm bảo an toàn và hiệu quả khi sử dụng.

Giấc ngủ trắng tưởng chừng chỉ là một đêm thức khuya hoặc không ngủ được như mọi lần, nhưng với tài xế, đó có thể là ranh giới mong manh giữa an toàn và tai nạn. Đừng để sự chủ quan, cố gắng lái xe trong trạng thái mệt mỏi, thiếu ngủ. Thay vào đó, mỗi tài xế cần chủ động sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc và tuyệt đối không lái xe khi buồn ngủ. Một giấc ngủ trọn vẹn không chỉ giúp cơ thể phục hồi mà còn là “lá chắn” bảo vệ an toàn trên mọi hành trình.