Mất ngủ do rối loạn tiền đình là thế nào? Điều trị ra sao?

Rối loạn tiền đình có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống do người bệnh thường xuyên bị đau đầu, chóng mặt, chân tay bủn rủn, tim đập nhanh. Mất ngủ do rối loạn tiền đình cũng là một triệu chứng thường gặp, ảnh hưởng đến sức khỏe và tinh thần của người bệnh. Cùng tìm hiểu mối liên hệ giữa hai tình trạng này và những cách điều trị hiệu quả.

Rối loạn tiền đình có gây mất ngủ không?

Rối loạn tiền đình (Vestibular Disorders) là thuật ngữ chỉ tình trạng rối loạn liên quan đến tiền đình – bộ phận thuộc hệ thần kinh, nằm ở phía sau hai ốc tai – xuất phát từ dây thần kinh cảm giác số 8 và các đường kết nối của nó. Rối loạn tiền đình gây ra những vấn đề về thăng bằng và dẫn đến các triệu chứng như đi lảo đảo, chóng mặt, hoa mắt, ù tai.

Rối loạn tiền đình có gây mất ngủ không? Rối loạn tiền đình có thể gây ra mất ngủ với những triệu chứng như khó chìm vào giấc ngủ, ngủ không sâu, dễ thức giấc giữa chừng và khó ngủ trở lại. Mất ngủ do rối loạn tiền đình có thể liên quan đến một số cơ chế như sau:

1. Rối loạn dẫn truyền thần kinh

Rối loạn tiền đình có thể liên quan đến nhiều cơ chế gây ra tình trạng mất ngủ như: tín hiệu thần kinh từ hệ tiền đình bị sai lệch làm ức chế vùng tạo giấc ngủ sâu (GABAergic neurons); tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm làm tăng nhịp tim, khiến cơ thể không thể thư giãn để đi vào giấc ngủ; thúc đẩy hệ trục HPA (Hypothalamus – Pituitary – Adrenal Axis) tăng sản sinh ACTH và cortisol cản trở giấc ngủ.

2. Tuần hoàn máu lên não

Một trong những nguyên nhân gây mất ngủ do rối loạn tiền đình mà bạn cần lưu ý là tình trạng thiếu máu lên não. Trước sự xuất hiện của các gốc tự do gây hình thành các mảng xơ vữa mạch máu, quá trình vận chuyển oxy và các chất dinh dưỡng lên não có thể bị cản trở và dẫn đến rối loạn tiền đình. Giảm lưu lượng máu lên não còn làm tăng nguy cơ dẫn đến mất ngủ, đau đầu, thậm chí gây đột quỵ.

3. Mất cân bằng hormone melatonin – cortisol

Rối loạn tiền đình có thể liên quan đến tình trạng stress, âu lo và làm tăng sản xuất hormone gây căng thẳng cortisol. Hormone này có mối liên hệ với melatonin – hormone điều hòa chu kỳ giấc ngủ, nên tình trạng tăng cortisol sẽ khiến bạn cảm thấy tỉnh táo hơn, cản trở quá trình đi vào giấc ngủ sâu.

Mối liên quan giữa mất ngủ và rối loạn tiền đình

Mất ngủ và rối loạn tiền đình có mối quan hệ tương quan như thế nào? Rối loạn tiền đình ảnh hưởng đến hệ thần kinh, đồng thời gây ra các triệu chứng có thể khiến người bệnh khó đi vào giấc ngủ, theo thời gian dẫn đến mất ngủ mãn tính.

Ngược lại, mất ngủ có thể tác động đến hệ thần kinh trung ương, gây rối loạn hormone và ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ tiền đình.

Mất ngủ ảnh hưởng đến tiền đình và ngược lại

Ai dễ bị mất ngủ do rối loạn tiền đình

Rối loạn tiền đình thường diễn ra phổ biến ở người cao tuổi, tuy nhiên bệnh lý này có xu hướng ngày càng trẻ hóa. Dưới đây là những đối tượng có nguy cơ bị mất ngủ do rối loạn tiền đình cao:

• Người từ 40 tuổi trở lên có thể bắt đầu gặp một số cơn rối loạn tiền đình, tình trạng này phổ biến hơn ở những người trên 65 tuổi.
• Người thường làm việc trong các môi trường căng thẳng, áp lực cao, đặc biệt là ở nhân viên văn phòng phải lao động trí óc nhiều.
• Phụ nữ bước vào giai đoạn mãn kinh.
• Phụ nữ mang thai trong 3 tháng đầu tiên.
• Người có tiền sử bị rối loạn lo âu, trầm cảm.
• Người có tiền sử viêm tai, tổn thương tiền đình.

Tác hại của rối loạn tiền đình mất ngủ đến sức khỏe

Rối loạn tiền đình gây mất ngủ kéo dài sẽ ảnh hưởng đến cả sức khỏe thể chất và tinh thần, gây ra nhiều vấn đề nguy hiểm mà bạn cần lưu ý như:

• Lo âu, trầm cảm: Mất ngủ kéo dài sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh, khiến bạn dễ cáu gắt, thay đổi tâm trạng và tăng nguy cơ trầm cảm.
• Cơ thể suy nhược: Đi ngủ là thời gian cơ thể tiến hành quá trình sửa chữa và tái tạo để phục hồi năng lượng. Rối loạn tiền đình nếu dẫn đến mất ngủ sẽ khiến người bệnh mệt mỏi, kiệt sức, suy giảm sức đề kháng.
• Dễ bị tai nạn: Người bị rối loạn tiền đình thường gặp các triệu chứng mất thăng bằng như hoa mắt, chóng mặt. Tình trạng này kết hợp với mất ngủ kéo dài sẽ làm giảm tốc độ phản ứng của người bệnh, tăng nguy cơ bị té ngã hoặc gặp tai nạn giao thông, lao động.
• Bệnh lý mãn tính: Mất ngủ có liên quan đến nhiều vấn đề về sức khỏe như các bệnh lý về tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường,… Tình trạng này kết hợp với rối loạn tiền đình có thể nghiêm trọng hơn, tăng nguy cơ dẫn đến tai biến, đột quỵ.
• Giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ: Rối loạn giấc ngủ và các vấn đề ở hệ thần kinh có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận và xử lý thông tin, gây suy giảm trí nhớ, khó tập trung, ảnh hưởng đến hiệu suất học tập và làm việc.

Mất ngủ do rối loạn tiền đình gây mệt mỏi, âu lo và nhiều vấn đề sức khỏe khác

Cách điều trị rối loạn tiền đình mất ngủ

Người bệnh bị rối loạn tiền đình gây khó ngủ cần thăm khám bác sĩ sớm để được chỉ định phương pháp điều trị phù hợp. Thông thường, bác sĩ xác định nguyên nhân gây rối loạn tiền đình và điều trị dựa trên nguyên nhân gây bệnh để mang lại hiệu quả. Những cách điều trị được áp dụng phổ biến hiện nay là:

1. Dùng thuốc

Hiện nay vẫn chưa có thuốc đặc trị dành cho rối loạn tiền đình, tuy nhiên bác sĩ sẽ kê đơn tùy thuộc vào tình trạng của người bệnh để cải thiện các triệu chứng và ngăn ngừa nguy cơ biến chứng.

Thuốc trị rối loạn tiền đình có thể được chỉ định phối hợp 2 nhóm gồm thuốc hỗ trợ điều trị chóng mặt (thuốc ức chế chọn lọc canxi, kháng sinh histamin, thuốc an thần,…) và thuốc hỗ trợ tăng tuần hoàn máu lên não (piracetam, betahistine, almitrin-raubasin).

Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng, việc lạm dụng các loại thuốc giảm đau, thuốc an thần tại nhà có thể gây lệ thuộc thuốc hoặc dẫn đến nhiều tác dụng phụ không mong muốn.

2. Phục hồi chức năng tiền đình

Bên cạnh việc sử dụng thuốc, phục hồi chức năng cũng là phương pháp trị liệu hiệu quả để kiểm soát các triệu chứng bệnh rối loạn tiền đình mất ngủ. Người bệnh sẽ thực hiện các bài tập cải thiện khả năng nhận biết, xử lý tín hiệu từ hệ tiền đình của não bộ; tăng cường chức năng thông tin từ thị giác và cảm giác bản thể.

Một số bài tập có thể được chỉ định thực hiện là nhìn đuổi theo mục tiêu, xoay đầu theo vòng tròn, nhìn một điểm khi xoay đầu, bước đi khi xoay đầu, di chuyển đầu theo chiều ngang.

3. Điều trị tâm lý – hành vi

Người bệnh bị mất ngủ kéo dài có thể áp dụng liệu pháp nhận thức hành vi dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia, mang đến hiệu quả điều chỉnh đồng hồ sinh học và thư giãn để chìm vào giấc ngủ dễ dàng hơn. Một số kỹ thuật thường được áp dụng là:

• Kiểm soát kích thích: Đi ngủ và thức dậy trong một khung giờ cụ thể, tạo nên chu kỳ giấc ngủ đều đặn, ra khỏi giường ngay nếu không có cảm giác buồn ngủ.
• Thư giãn: Thực hiện phương pháp thư giãn cơ tiến triển (PMR), phản hồi sinh học, thiền, thôi miên,…
• Quản lý giấc ngủ: Chỉ đi ngủ khi buồn ngủ, giảm thời gian nằm trên giường.
• Tái cấu trúc nhận thức: Thực hiện liệu pháp để giảm lo lắng, hạn chế áp lực đối với việc không thể ngủ được.

Tham khảo ý kiến chuyên gia để được hỗ trợ thực hiện liệu pháp nhận thức hành vi

Câu hỏi liên quan

Khi phát hiện tình trạng rối loạn tiền đình liên quan đến các cơn mất ngủ, người bệnh thường thắc mắc những vấn đề như:

1. Mất ngủ do rối loạn tiền đình có tự khỏi không?

Rối loạn tiền đình nếu không liên quan đến bệnh lý có thể tự hết trong một số trường hợp. Tuy nhiên, nếu mất ngủ do rối loạn tiền đình kéo dài và diễn tiến nghiêm trọng cần can thiệp y tế để tiến hành các biện pháp điều trị hiệu quả, tránh những biến chứng nguy hiểm.

2. Có nên dùng thuốc ngủ không?

Người bị rối loạn tiền đình dẫn đến mất ngủ không nên tự ý sử dụng các loại thuốc ngủ tại nhà. Thay vào đó, hãy thực hiện những phương pháp duy trì thói quen lành mạnh và thư giãn tinh thần để cải thiện giấc ngủ. Việc sử dụng thuốc cần tham khảo ý kiến bác sĩ và dùng đúng liều lượng để hạn chế tác dụng phụ.

Một trong những biện pháp cải thiện chất lượng giấc ngủ hiệu quả là bổ sung các dưỡng chất từ thiên nhiên như tinh chất Ginkgo Biloba (chứa Flavonoid và Terpenoid) cùng Blueberry (chứa hoạt chất sinh học Anthocyanin và Pterostilbene).

Ginkgo Biloba và Blueberry có tác dụng trong việc ngăn ngừa gốc tự do để bảo vệ tế bào não và tăng dẫn truyền thần kinh. Các dưỡng chất này còn hỗ trợ ngăn ngừa hình thành xơ vữa động mạch, tăng tuần hoàn máu để vận chuyển oxy và dưỡng chất lên não, hỗ trợ ngăn ngừa mất ngủ, đau đầu, thiếu tập trung. Sử dụng hai tinh chất này còn ngăn ngừa hình thành huyết khối, hạn chế nguy cơ đột quỵ.

3. Khi bị mất ngủ do rối loạn tiền đình thì phải kiêng gì?

Khi bị mất ngủ do rối loạn tiền đình, người bệnh cần lưu ý hạn chế những loại thực phẩm và thói quen khiến tình trạng bệnh tiến triển nghiêm trọng dưới đây:

• Hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, thức ăn nhanh, đồ đóng hộp, đồ ngọt, món ăn có nhiều muối.
• Tránh dùng bia rượu, cà phê, trà, thuốc lá,… gần giờ đi ngủ bởi đây là tác nhân kích thích hệ thần kinh, gây ra mất thăng bằng nghiêm trọng và làm giảm chất lượng giấc ngủ.
• Tránh dùng thiết bị điện tử gần giờ đi ngủ để hạn chế ánh sáng xanh từ màn hình ảnh hưởng đến nồng độ melatonin.
• Tránh ăn quá no hoặc để bụng đói trước khi đi ngủ.

Bên cạnh đó, người bệnh cũng có thể áp dụng một số phương pháp hỗ trợ tăng cường chất lượng giấc ngủ như sử dụng tinh dầu, trà thảo dược, ngâm chân hoặc tắm nước ấm, nghe nhạc nhẹ, giữ cho môi trường phòng ngủ đủ tối và yên tĩnh.

Rối loạn tiền đình gây ra nhiều triệu chứng mệt mỏi, khó chịu, làm giảm chất lượng cuộc sống. Trong đó, mất ngủ do rối loạn tiền đình không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến nhiều bệnh lý nguy hiểm. Hãy thăm khám từ sớm tại các cơ sở y tế uy tín để được hỗ trợ bởi chuyên gia nhằm giảm các triệu chứng bệnh hiệu quả.