Thường xuyên ngủ gà ngủ gật vào ban ngày do đâu?

Thường xuyên ngủ gà ngủ gật vào ban ngày là tình trạng nhiều người gặp phải nhưng dễ bị nhầm lẫn với mệt mỏi thông thường. Trên thực tế, đây có thể là biểu hiện của việc thiếu ngủ kéo dài, rối loạn giấc ngủ hoặc một số bệnh lý toàn thân. Việc xác định đúng nguyên nhân không chỉ giúp cải thiện sự tỉnh táo mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu những nguyên nhân phổ biến gây ngủ gà ngủ gật vào ban ngày và cách khắc phục phù hợp.

Ngủ gà ngủ gật là gì?

Ngủ gà ngủ gật là tình trạng người bệnh thường xuyên buồn ngủ, khó giữ được sự tỉnh táo và dễ ngủ thiếp đi trong lúc đang làm việc, học tập, đọc sách, xem tivi hoặc tham gia các hoạt động thường ngày. Dù không có chủ đích ngủ, họ vẫn khó kiểm soát cơn buồn ngủ, dẫn đến gật gù liên tục hoặc ngủ quên trong thời gian ngắn ngoài ý muốn.

Về mặt y khoa, ngủ gà ngủ gật thường là biểu hiện của tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày. Đây không phải là một bệnh riêng biệt mà là một triệu chứng có liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau như thiếu ngủ kéo dài, chất lượng giấc ngủ kém, rối loạn giấc ngủ (đặc biệt là ngưng thở khi ngủ hoặc chứng ngủ rũ), tác dụng phụ của thuốc hoặc một số bệnh lý thần kinh, nội tiết và chuyển hóa.

Dấu hiệu thường gặp của ngủ gà ngủ gật

Ngủ gà ngủ gật không chỉ đơn thuần là cảm giác buồn ngủ mà còn đi kèm nhiều biểu hiện ảnh hưởng đến khả năng tập trung và sinh hoạt hằng ngày.

• Buồn ngủ kéo dài vào ban ngày, ngay cả khi đã ngủ đủ thời lượng vào ban đêm.
• Khó giữ sự tỉnh táo trong quá trình học tập, làm việc, họp hoặc lái xe.
• Dễ ngủ gật ngoài ý muốn khi đọc sách, xem tivi, ngồi nghỉ hoặc di chuyển trên các phương tiện giao thông.
• Ngáp liên tục, gật gù, cảm giác mí mắt nặng trĩu và khó mở.
• Giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ và phản xạ chậm hơn bình thường.
• Mệt mỏi, uể oải, thiếu năng lượng dù mới thức dậy hoặc kéo dài suốt cả ngày.
• Hiệu suất học tập và làm việc suy giảm, dễ mất tập trung và mắc sai sót.
• Khó kiểm soát cơn buồn ngủ, dù đã nghỉ ngơi, vận động hoặc sử dụng đồ uống chứa caffeine.
• Thay đổi tâm trạng, dễ cáu gắt, bực bội hoặc giảm hứng thú với các hoạt động thường ngày.

Ngủ gà ngủ gật thường đi kèm với triệu chứng buồn ngủ quá mức vào ban ngày

Nguyên nhân gây ra tình trạng ngủ gà ngủ gật

Ngủ gà ngủ gật có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ thói quen sinh hoạt thiếu khoa học đến các rối loạn giấc ngủ hoặc bệnh lý tiềm ẩn. Việc xác định nguyên nhân là cơ sở quan trọng để cải thiện tình trạng buồn ngủ ban ngày và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

• Thiếu ngủ: Thiếu ngủ là nguyên nhân phổ biến nhất gây ngủ gà ngủ gật vào ban ngày. Theo khuyến cáo của American Academy of Sleep Medicine (AASM), người trưởng thành nên ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm để duy trì sức khỏe và chức năng nhận thức. Việc thường xuyên thức khuya, ngủ không đủ giấc, làm việc theo ca hoặc mất ngủ kéo dài có thể khiến cơ thể không được nghỉ ngơi đầy đủ, dẫn đến buồn ngủ quá mức vào ban ngày.
• Chất lượng giấc ngủ: Bên cạnh thời lượng ngủ, chất lượng giấc ngủ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự tỉnh táo vào ban ngày. Ngay cả khi ngủ đủ 7-9 giờ mỗi đêm, một người vẫn có thể cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ nếu giấc ngủ không sâu, thường xuyên bị gián đoạn hoặc thức giấc nhiều lần trong đêm. Điều này khiến não bộ và cơ thể không được phục hồi đầy đủ sau khi ngủ.
• Rối loạn nhịp sinh học: Nhịp sinh học là “đồng hồ sinh học” của cơ thể, có vai trò điều hòa chu kỳ thức – ngủ. Khi nhịp sinh học bị xáo trộn, cơ thể có thể gặp khó khăn trong việc đi vào giấc ngủ vào ban đêm, đồng thời xuất hiện tình trạng buồn ngủ, ngủ gà ngủ gật vào ban ngày.
• Ngưng thở khi ngủ: Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA) là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng hay ngủ gà ngủ gật vào ban ngày. Tình trạng này xảy ra khi đường thở bị tắc nghẽn lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, khiến quá trình hô hấp bị gián đoạn. Mỗi lần ngừng thở, não bộ sẽ kích hoạt cơ chế đánh thức ngắn để khôi phục hô hấp, làm giấc ngủ bị phân mảnh và không đạt được chất lượng cần thiết, dù người bệnh thường không nhận biết được.
• Chứng ngủ rũ: Chứng ngủ rũ (narcolepsy) là một rối loạn thần kinh mạn tính ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát chu kỳ thức – ngủ của não bộ. Người mắc bệnh thường có các cơn buồn ngủ quá mức vào ban ngày và có thể ngủ thiếp đi đột ngột trong khi đang học tập, làm việc, trò chuyện hoặc thực hiện các hoạt động thường ngày.
• Chứng ngủ nhiều vô căn: Chứng ngủ nhiều vô căn (Idiopathic Hypersomnia) là một rối loạn giấc ngủ đặc trưng bởi tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày mà không xác định được nguyên nhân cụ thể. Người mắc bệnh thường ngủ kéo dài từ 9-11 giờ hoặc hơn mỗi ngày nhưng vẫn không cảm thấy tỉnh táo sau khi thức dậy. Ngoài ra, người bệnh có thể gặp tình trạng khó thức giấc vào buổi sáng, cảm giác lơ mơ hoặc mất nhiều thời gian để hoàn toàn tỉnh táo sau khi ngủ và cơn buồn ngủ vẫn kéo dài trong suốt cả ngày, ảnh hưởng đến công việc, học tập và sinh hoạt.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc có thể gây ra hiện tượng ngủ gà ngủ gật do tác động ức chế hệ thần kinh trung ương, khiến người dùng cảm thấy buồn ngủ, giảm sự tỉnh táo và phản xạ chậm hơn bình thường. Các nhóm thuốc thường gặp bao gồm thuốc kháng histamine điều trị dị ứng, thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chống lo âu, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống động kinh, thuốc giảm đau nhóm opioid và thuốc giãn cơ.

Phân biệt ngủ gà ngủ gật với mệt mỏi thông thường

Ngủ gà ngủ gật và mệt mỏi đều có thể làm giảm năng lượng, mất tập trung và ảnh hưởng đến việc học tập, làm việc. Tuy vậy, đây là hai tình trạng khác nhau. Mệt mỏi là cảm giác suy kiệt về thể chất hoặc tinh thần, trong khi ngủ gà ngủ gật là tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày, khiến người bệnh khó giữ được sự tỉnh táo và dễ ngủ thiếp đi ngoài ý muốn ngay cả khi đang thực hiện các hoạt động thường ngày.

Ngủ gà ngủ gật có nguy hiểm không?

Ngủ gà ngủ gật không phải lúc nào cũng là dấu hiệu đáng lo ngại. Nếu chỉ xảy ra sau một đêm thiếu ngủ, làm việc quá sức hoặc thay đổi múi giờ, tình trạng này thường sẽ cải thiện khi người bệnh nghỉ ngơi đầy đủ. Tuy nhiên, nếu ngủ gà ngủ gật diễn ra thường xuyên, kéo dài hoặc xuất hiện ngay cả khi đã ngủ đủ giấc, đây có thể là dấu hiệu của rối loạn giấc ngủ hoặc một bệnh lý tiềm ẩn cần được thăm khám và điều trị.

Hiện tượng ngủ gà ngủ gật kéo dài có thể gây ra nhiều hậu quả như:

• Tăng nguy cơ tai nạn giao thông và tai nạn lao động: Người bệnh dễ ngủ gật khi lái xe hoặc vận hành máy móc, làm giảm khả năng quan sát, phản xạ và xử lý tình huống.
• Suy giảm hiệu suất học tập và làm việc: Ngủ gà ngủ gật làm giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin, từ đó ảnh hưởng đến kết quả học tập, hiệu quả công việc.
• Ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần: Thiếu ngủ kéo dài và buồn ngủ ban ngày có thể làm tăng nguy cơ căng thẳng, cáu gắt, lo âu hoặc trầm cảm.
• Ảnh hưởng đến quá trình phục hồi của cơ thể: Thiếu ngủ hoặc chất lượng giấc ngủ kém kéo dài khiến cơ thể không được phục hồi đầy đủ, từ đó làm suy giảm chức năng miễn dịch, nhận thức và sức khỏe tổng thể.
• Có thể là dấu hiệu của bệnh lý tiềm ẩn: Tình trạng ngủ gà ngủ gật kéo dài đôi khi là biểu hiện của các rối loạn giấc ngủ hoặc một số bệnh lý liên quan đến thần kinh, nội tiết và chuyển hóa. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, các bệnh lý này có thể tiến triển nghiêm trọng hơn và làm tăng nguy cơ biến chứng.

Ngủ gà ngủ gật ảnh hưởng đến hiệu quả công việc và cuộc sống

Biện pháp khắc phục tình trạng ngủ gà ngủ gật

Trong nhiều trường hợp, thay đổi lối sống và cải thiện giấc ngủ có thể giúp giảm buồn ngủ vào ban ngày. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân liên quan đến bệnh lý hoặc tác dụng phụ của thuốc, người bệnh cần được bác sĩ thăm khám xác định nguyên nhân và điều trị đúng cách.

• Ngủ đủ giấc: Đây là biện pháp quan trọng giúp cải thiện tình trạng ngủ gà ngủ gật. Theo khuyến cáo, người trưởng thành nên ngủ ít nhất 7 tiếng mỗi đêm để duy trì sức khỏe và sự tỉnh táo vào ban ngày. Vì vậy, mỗi người nên xây dựng lịch ngủ khoa học, duy trì thời gian đi ngủ và thức cố định, hạn chế thức khuya hoặc ngủ bù vào cuối tuần. Bên cạnh đó, nên tránh sử dụng điện thoại, máy tính hoặc các thiết bị ánh sáng xanh trước trước giờ đi ngủ để dễ ngủ hơn.
• Cải thiện chất lượng giấc ngủ: Cải thiện chất lượng giấc ngủ là một trong những biện pháp giúp giảm tình trạng ngủ gà ngủ gật. Bạn nên duy trì không gian ngủ yên tĩnh, tối và thoáng mát; hạn chế sử dụng cà phê, rượu bia, trà đặc… vào buổi tối. Đồng thời, tập thể dục đều đặn, tránh ăn quá no trước khi ngủ và thư giãn bằng cách đọc sách, nghe nhạc nhẹ hoặc thiền cũng góp phần giúp ngủ ngon hơn.
• Bổ sung dưỡng chất: Có thể chủ động bổ sung các dưỡng chất thiên nhiên như Anthocyanin và Pterostilbene (từ việt quất) kết hợp Flavonoid và Terpenoid (từ Ginkgo biloba). Các dưỡng chất này đã được nghiên cứu có khả năng chống gốc tự do – một trong những yếu tố gây stress oxy hóa, làm tổn thương tế bào thần kinh và thúc đẩy quá trình lão hóa não. Nhờ đó, hỗ trợ bảo vệ tế bào thần kinh và tăng cường tuần hoàn máu não, từ đó góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ, giảm mệt mỏi và nâng cao khả năng tập trung, tỉnh táo vào ban ngày.
• Điều trị bệnh lý: Nếu ngủ gà ngủ gật là triệu chứng của các rối loạn giấc ngủ như hội chứng ngưng thở khi ngủ, chứng ngủ rũ, chứng ngủ nhiều vô căn hoặc các bệnh lý thần kinh, nội tiết, chuyển hóa, việc điều trị nguyên nhân là giải pháp quan trọng nhất. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thay đổi lối sống, sử dụng thuốc, liệu pháp áp lực dương liên tục (CPAP) đối với ngưng thở khi ngủ hoặc các phương pháp điều trị chuyên biệt khác. Khi bệnh lý nền được kiểm soát tốt, tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày cũng sẽ được cải thiện.
• Rà soát các thuốc đang sử dụng: Một số loại thuốc như thuốc kháng histamine, thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc giảm đau nhóm opioid có thể gây buồn ngủ. Nếu cơn buồn ngủ xuất hiện sau khi bắt đầu sử dụng một loại thuốc mới hoặc sau khi điều chỉnh liều, người bệnh nên thông báo cho bác sĩ để được cân nhắc thay đổi thuốc hoặc liều dùng nếu cần

Nên làm gì khi cơn buồn ngủ không thể cưỡng lại?

Nếu cơn buồn ngủ xuất hiện đột ngột và không thể cưỡng lại, bạn không nên cố gắng tiếp tục làm việc hoặc lái xe vì điều này có thể làm tăng nguy cơ tai nạn. Thay vào đó, hãy áp dụng một số biện pháp sau để lấy lại sự tỉnh táo:

• Ngủ ngắn 15-20 phút nếu điều kiện cho phép. Một giấc ngủ ngắn có thể giúp cải thiện sự tỉnh táo và khả năng tập trung.

• Đứng dậy vận động nhẹ, đi bộ vài phút hoặc thực hiện các động tác giãn cơ để kích thích tuần hoàn máu.

• Rửa mặt bằng nước mát hoặc hít thở sâu để giúp cơ thể tỉnh táo hơn.

• Uống một lượng vừa phải đồ uống chứa caffeine (như cà phê hoặc trà) nếu không có chống chỉ định. Nên tránh sử dụng vào cuối buổi chiều hoặc buổi tối vì có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ vào ban đêm.

• Nếu đang lái xe, hãy dừng xe ở nơi an toàn để nghỉ ngơi hoặc ngủ ngắn. Không nên cố gắng tiếp tục lái xe khi cảm thấy buồn ngủ.

Thường xuyên ngủ gà ngủ gật vào ban ngày không chỉ ảnh hưởng đến học tập, công việc và sinh hoạt mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang gặp vấn đề về giấc ngủ hoặc một số bệnh lý tiềm ẩn. Vì vậy, nếu tình trạng này kéo dài, tái diễn dù đã ngủ đủ giấc hoặc gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, bạn nên chủ động thăm khám để được xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời. Đồng thời, duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc và cải thiện chất lượng giấc ngủ bằng các dưỡng chất thiên nhiên sẽ góp phần giảm buồn ngủ ban ngày, nâng cao sự tỉnh táo và bảo vệ sức khỏe lâu dài.